“Lityum Üçgeni” olarak bilinen Şili (Salar Atacama), Bolivya (Salar de Uyumi), Arjantin (Salar de Arizaro) arasındaki bölge dünya lityum rezervinin %75’ini ihtiva etmektedir. Şili’de deniz seviyesinden 1.4 mil yükseklikteki “Salar Atacama” göl yatağı, dünya lityum rezervinin %27’sini barındırmakta olup dünyanın kanıtlanabilmiş en büyük lityum kaynağıdır. Dolayısıyla, “Beyaz altın” olarak bilinen lityumda, 7.5 Milyon tonluk, dünyanın en büyük rezervine sahip olan Şili, esasen dünyanın en büyük lityum üreticisi olan Avustralya’nın sahip olduğu rezervlerin 5 katı büyüklüğünde bir lityum rezervine sahip bulunmakla birlikte dünyanın ikinci en büyük lityum üreticisi konumundadır. Sıcağa dayanıklı cam ve seramik ürünleri üretiminden ilaç sanayiine yaygın bir kullanım alanı olan lityum, özellikle şarj edilebilir pil üretiminde kullanılmakta olup elektrikli araç endüstrisinin en büyük ihtiyaçlarından birini teşkil etmekte, temiz ulaşım teknolojileri açısından önemli fırsatlar sunmaktadır. Şili Enerji Bakanlığının da, 2050 yılı itibarı ile kamu taşımacılığının tamamını elektrikli araçlarla sağlama gibi bir hedefi bulunmaktadır.
Bu bağlamda, Şili Ulusal Madencilik Stratejisinin de çok önemli bir ayağını oluşturan lityum sektöründe Piñera hükümeti tarafından toplam yaklaşık 400 bin ton lityum kaynağının araştırılması (9 yıl) ve lityum üretim haklarının elde edilmesi (20 yıl) maksadıyla Ekim 2021’de başlatılan ihale sürecinde 70 ilgili başvuru yapmış, bunların 8’i teknik aşamaya gelmiş, 3 adedi diskalifiye edilmiş ve sonunda 5 adet firma teklif vermiştir. İhale kapsamında, her biri 80 bin tonluk 5 ayrı kotadan oluşan toplam 400 bin tonluk lityum rezervi için başvuru sahiplerinin bir veya iki blokluk kotalar için teklif verebileceği, dolayısıyla hiçbir teklif verenin 160 tondan fazla rezervi işleme hakkına tek başına sahip olamayacağı belirtilmiştir. Lityum rezervlerinin araştırılması kapsamında Şili genelinde belirli bir arazi tahsis edilmemiş olup ihaleyi kazananlarca gerekli çevre izinlerinin alınmasını müteakip ülke genelinde arama çalışmaları yapılabilecektir.
BYD Chile SpA (Çin), Albermale Limited (ABD), Cosayach Caliche SA (Şili), Services and Operations Mineras del Norte SA (Şili) ve Sociedad Quimica y Minera de Chile SA (Şili) ihale kapsamında teklif verebilen 5 firma olmuştur. Bunlardan SQM ve Albermale halihazırda ülkenin en büyük iki lütyum üreticisi konumunda iken Çinli BYD her ne kadar Şili pazarına girecek yeni bir aktör olsa da dünyanın yeniden şarj edilebilir piller sektöründe ikinci en büyük üreticisidir. Aynı zamanda elektrikli araçların kullanımında gereken piller sektöründe dünyanın en rekabetçi firmaları arasındadır.
Görev süresi tamamlanmak üzere olan Pinera hükümetinin yıl sonunda bahsi geçen lityum ihalesine çıkması ve ülkenin lityum rezervlerinin %4.5’ine tekabül eden kaynakların özelleştirilecek olması 19 Aralık 2021 tarihinde yapılan Başkanlık seçimlerini kazanan ve Mart 2022’de görevi devralacak olan Gabriel Boric’in ekibince eleştirilmiş ve ihale sürecinin askıya alınması tartışmaları gündeme gelmiştir. Boric’in hükümet programında ve seçim vaatleri arasında devlete ait lityum ve yeşil hidrojen üretim tesisleri kurulması hususu da bulunmaktadır.
Tartışmalı sürecin sonunda 12.01.2022 tarihinde Madencilik Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada ihalenin kazananları olarak en fazla teklif veren şirketlerden Çinli BYD Chile SpA (80 bin ton kota için 61 Milyon ABD Doları) ve Şilili siyasetçi ve işadamı Francisco Javier Errázuriz Ovalle’e ait Errazuriz Group bünyesindeki Servicios y Operaciones Minetas del Norte (80 bin ton kota için 60 Milyon ABD Doları) ilan edilmiştir. Böylece dev lityum üreticilerinden SQM ve Albermale dışarıda kalmış olup piyasaya dahil olan yeni aktörler ile rekabetin artacağı ve sektöre dinamizm katılarak Şili’nin dünya lityum üretiminde pazardan aldığı payın artacağı ifade edilmiştir.