Türkiye Cumhuriyeti ile Polonya Cumhuriyeti arasında 17 Ekim 2017 tarihinde imzalanan Sosyal Güvenlik Anlaşması her iki ülkedeki iç onay süreçlerinin tamamlanmasının ardından yürürlüğe girmiştir.

Anlaşma, her iki taraf mevzuatından birisine veya her ikisine evvelce tabi olmuş veya tabi olan kişilerin sosyalgüvenlik haklarının korunması amacıyla imzalanmıştır. Anlaşmadan sadece Türk ve Polonyavatandaşları değil, diğer ülkelerin vatandaşları da yararlanmaktadır.Anlaşma; yaşlılık, maluliyet, ölüm (geride kalanlar/dul yetim aylıkları), iş kazası ve meslekhastalığı, hastalık, analık, işsizlik ve aile yardımları sigortalarını ve cenaze ödeneğinikapsamaktadır.Anlaşmanın 5 temel prensibi bulunmaktadır:1. Eşit muamele veya ayrımcılık yapmama,2. Yardımların ihracı / diğer tarafta da ödenmesi,3 Sigortalılık sürelerinin birleştirilmesi,4. Uygulanacak mevzuatın belirlenmesi ve aynı çalışmadan dolayı mükerrer primödenmesinin engellenmesi,5. İdari İşbirliği.

1. Eşit muamele veya ayrımcılık yapmama

Polonya’da çalışan bir Türk vatandaşı, çalışma ve sosyal güvenlik hakları bakımından Polonya vatandaşı çalışanlar ile aynı hak ve yükümlülüklere tabidir. Türkiye’de çalışan Polonya vatandaşları için de durum aynıdır.

2. Yardımların ihracı

Anlaşmaya göre bir Tarafın mevzuatına göre elde edilen yardımlar yardıma hak kazananın diğer Tarafta ikamet etmesi nedeniyle azaltılamaz, değiştirilemez, askıya alınamaz veya iptaledilemez. Polonya mevzuatına göre yardıma hak kazanan bir Türk vatandaşı, Türkiye’de ikamet etmeye başlarsa Polonya’dan aldığı yardımlarda/aylıklarda Türkiye’de ikamet etmesinedeniyle hiç bir değişiklik olmayacaktır.Türkiye ile Polonya arasında Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşması da bulunmaktadır.Polonya’dan yardım/aylık almakta iken ikametini Türkiye’ye taşıyan bir Türk vatandaşı veya Polonya vatandaşının bu aylıklarından hiçbir vergi kesilmeyecek ve aylıklarını brüt olarakalacaklardır. Yardımların ihracı işsizlik ve aile yardımları için geçerli değildir.

3. Sigortalılık sürelerinin birleştirilmesi, Sosyal güvenlik yardımlarından yararlanılabilmesi için genel olarak belli bir süre sigortalılıkveya ikamet şartı gerekmektedir. Sigortalılık sürelerinin birleştirilmesi yaşlılık, maluliyet,ölüm (geride kalanlar/dul yetim aylıkları), meslek hastalığı, hastalık, analık ve işsizlik sigortaları yardımlarının sağlanmasında belirli bir sigortalılık süresinin öngörülmesi ve busürenin yardımı sağlayacak tarafta tamamlanmamış olması durumunda gerçekleştirilir.Anlaşmanın bulunmaması durumunda belli bir sigortalılık veya ikamet süresi koşulunu yerine getirilemediği için yardımlardan yararlanamayan kişilerin iki tarafta geçen hizmetleri birleştirilerek kişilerin ilgili yardımdan faydalanmaları sağlanır. Anlaşmanın olmaması durumunda hizmet birleştirmesi yapılamayacağından gerekli koşulların sağlanamaması nedeniyle yardım hakkı doğmamaktadır.Yaşlılık, maluliyet ve ölüm (geride kalanlar) sigortaları Hem Ülkemizde hem de Polonya’da sigortalılık süresi bulunan kişilere Anlaşma kapsamında aylık bağlanmasında aşağıdaki durumlar ortaya çıkmaktadır:a) Bir ülkede geçen sigortalılık süreleri, aylık bağlamaya yeterli değil ise her iki ülkedeki sigortalılık süreleri birleştirilerek aylık bağlama koşullarının yerine getirilip getirilmediği toplam süreler üzerinden incelenir. İki ülkede geçen sürelerin birleştirilerek kişiye aylık bağlanması halinde her bir ülke, kendi ülkesinde geçensigortalılık sürelerin oranına göre kısmı aylık öder. Böylece iki ülkeden de aylık bağlanması imkânı ortaya çıkar. b) Sigortalıların tek bir ülkede geçen sigortalılık süreleri tam aylık bağlanması için yeterliise o ülke, bu süreler üzerinden kendi mevzuatına göre aylığı bağlar. Tek Tarafta yeterlisüre olması durumunda sigortalıya bağlanacak aylık yüksek olur. Diğer bir ifadeyle tektarafta yeterli süre olması halinde sürelerin birleştirilmemesi sigortalının lehinedir, daha yüksek aylık almasını sağlar. c) Bir ülkede geçen sigortalılık süresi o ülkede aylık bağlanması için yeterli iken diğerülkede geçen sigortalılık süresi, bu ülkede aylık bağlanması için yeterli olmamasıdurumunda kişiye aylık bağlanması için kendisinde geçen süreler yeterli olan ülke, sadece kendi ülkesinde geçen sigortalılık sürelerini dikkate alarak aylık bağlarken aylık bağlamak için sadece kendi ülkesinde geçen sigortalılık sürelerinin yeterli olmadığı ülkeise diğer ülkede geçen süreleri de dikkate alarak iki ülkede geçen toplam süre üzerinden kısmi aylık bağlar. Diğer bir ifadeyle duruma uygun olarak bir ülke, (a) bendindebelirtilen yöntemi uygularken diğer ülke, (b) bendinde belirtilen yöntemi uygular.Hastalık ve Analık yardımlarıPolonya’da çalışan bir Türk vatandaşının hastalık veya analık hallerinde yardımlardanfaydalanabilmesi bir sigortalılık süresine bağlı ve gerekli olan süre kadar sigortalılık süresi yokise Türkiye’de geçen sigortalılık süreleri Polonya’da geçmiş gibi dikkate alınır ve yardımlarsağlanır. Türkiye’de çalışan Polonya vatandaşları için de durum aynıdır.Yeterli süre bulunması halinde bir hizmet birleşimi yapılmasına gerek yoktur.

4. Uygulanacak mevzuatın belirlenmesi ve aynı çalışmadan dolayı mükerrer primödenmesinin engellenmesiPolonya’da çalışan Türkler, Türkiye’de çalışan PolonyalılarPolonya’da ücretli çalışan Türkler, Polonya mevzuatına; Türkiye’de çalışanlar Polonyalılar ise Türk mevzuatına tabi olur. Bu durum kendi nam ve hesabına çalışanlar için de geçerlidir.Geçici Görevlendirmeİş merkezi Türkiye’de olan bir işveren tarafından Türkiye’de sigortalı olarak çalışan işçisinin, Polonya’daki bir işin yapılması için Polonya’ya gönderilmesi halinde söz konusu çalışan, 24ayı geçmemek üzere Türk mevzuatına tabi olur. Bu 24 aylık süre Yetkili Kurumların onayı ile60 aya kadar uzatılabilir. Benzer şekilde Polonya’dan Türkiye’ye bir işin yapılması içingönderilen çalışan Polonya mevzuatına tabi olacaktır. Böylece aynı çalışmadan dolayı ikiülkede de sosyal güvenlik primi ödenmesinin önüne geçilmiş ve işverenlerin prim yüküazaltılmış olur. Bu koşul kendi adına ve hesabına çalışanlar için de aynı şekilde geçerlidir. Ancak kendi nam ve hesabına çalışanların geçici görev süresinin 60 aya uzatılması mümkün değildir.5. İdari İşbirliğiBelgelerin İletilmesi Akit Taraflardan birinin yetkili makamına, irtibat kurumuna veya yetkili kurumuna verilendilekçeler, şikâyetler, karara itirazlar ve beyannameler, aynı tarihte diğer Akit Tarafın yetkilimakamına, irtibat kurumuna veya yetkili kurumuna verilmiş sayılır. Bu çerçevede Polonya’da ikamet eden bir Türk sigortalısının Anlaşma kapsamında kendisine aylık bağlanması taleplerine ilişkin Polonya kurumlarına yapmış olduğu başvurusu dikkate alınarak, gerekli koşulları sağlaması halinde, Ülkemizde de aylık bağlanabilir. Aynı uygulama Türkiye’deki Polonya sigortalıları için de geçerlidir.Tıbbi Kontroller İkamet veya bulunma yerleri diğer ülkede olan kişilerin tıbbi kontrolleri, yetkili kurumun başvurusu üzerine ve yetkili kurumun hesabına ilgilinin ikamet veya bulunma yerindeki kurum tarafından yapılır. Böylece Ülkemiz mevzuatına göre yardım alan bir kişi için yapılması gerekli tıbbi kontrollerin Ülkemiz hastanelerine başvuru şartı aranmaksızın Polonya’daki hastanelerden alınacak belgeler üzerinden yapılması mümkün olur.

6. Diğer Cenaze Ödeneği Cenaze ödeneği hakkı, ücretli ya da kendi adına ve hesabına çalışan kişinin veya emeklinin ölümü anında mevzuatına tabi olduğu Akit Tarafın yetkili kurumunca belirlenir.Her iki Akit Tarafın mevzuatına göre yardım alan emeklinin ölümü sonucunda her iki AkitTarafın mevzuatına göre cenaze ödeneği hakkı doğuyorsa, cenaze ödeneği hakkını, emeklininölümü anında ikamet ettiği ülkedeki Akit Tarafın yetkili kurumu belirler.İkinci fıkrada belirtilen emekli öldüğü anda her iki Akit Taraf ülkesinde de ikamet etmiyorsa,cenaze ödeneği hakkı, en son sigortalılık süresinin tamamlandığı ülkedeki Akit Tarafın yetkilikurumunca belirlenir.Ülkemiz ile Polonya arasında yürürlükte bulunan Sosyal Güvenlik Anlaşmasının uygulanmasıyla ilgili olarak daha detaylı bilgi, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığının 21.06.2021 tarihli ve 2021/22 sayılı, Türkiye-Polonya Sosyal Güvenlik Anlaşması konulu Genelgesi’nde yer almaktadır. Söz konusu Genelge’ye aşağıdaki link kullanılarakulaşılabilir:https://kms.kaysis.gov.tr/Home/Kurum/22620739