Somali'nin Tarihi İş Kanunu Reformuna İlişkin Değerlendirme

Somali Devlet Başkanı Hasan Şeyh Mahmud, Federal Parlamento'nun her iki kanadı (Senato ve Millet Meclisi)’nın da onayını alan, yeni Somali Çalışma Kanunu'nu 4 Şubat 2025’te imzalamıştır. Kanun, 25 Ekim 1972'den beri yürürlükte olan 65 sayılı Kanunun yerini almaktadır. Yeni Kanun, çalışma düzenlemelerini revize etmekte, düzenlemelerin çağdaş yasal ve insan hakları standartlarıyla uyumlu olmasını ve Somali'deki işçi haklarını daha iyi korumayı sağlamaktadır.

25 Ekim 1972 tarihinde yürürlüğe giren 65 sayılı Kanun çalışanlar için hayati önemi haiz; örgütlenme özgürlüğü hakkı, bir sendikaya özgürce ve bağımsız bir şekilde üye olma hakkı, grev hakkı ve daha iyi çalışma koşulları için toplu pazarlık hakkı gibi işçilerin temel haklarını korumaktan yoksundu ve sosyal diyalog ve hükümet-sendika-işveren üçlü yapısının işlemesine engel teşkil etmekteydi.

Kanun, Somali’de çalışma politikasının Uluslararası Çalışma Örgütü'nün (ILO) teknik uzmanlık desteğiyle, sendikalar ve işverenlerin ILO standartlarıyla uyumlu hale getirilmesi yönünde önemli bir değişime işaret etmekte, işçi haklarını koruma ve daha adil bir çalışma ortamı kurulmasını sağlamaktadır. Özellikle işçilerin devredilemez haklarını, örgütlenme özgürlüğünü, sendika örgütlenmesini, toplu pazarlık hakkını ve grev haklarını güvenceye almaktadır. İşçilere, iş uyuşmazlığı çözüm mekanizmalarının güçlendirilmesini ve işyerindeki cinsel şiddet ve tacizin önüne geçilmesini sağlamaktadır. Kanunda aynı zamanda çocuk işçiliğine değinilmekte; zorla çalıştırma ve çocukların silahlı kuvvetlere alınmasına karşı hükümler içermektedir.

Yeni Çalışma Kanunu, sendikaların çatı örgütü olan Somali Sendikalar Federasyonu (FESTU), Çalışma ve Sosyal İşler Bakanlığı ve Somali Ticaret ve Sanayi Odası Başkanlığı (SCCI) ile iş birliği içerisinde yürütülen müzakerelerin sonucunda çıkarılmıştır.

Ana aktörlerden FESTU, işçiler için büyük bir zafer olarak nitelendirmekle birlikte Kanunun etkili yürürlüğe girmesi ve uygulanmasına odaklandığını, Somali işçileri arasında hakları konusunda farkındalık yaratmayı ve yasanın sağladığı korumalara erişebilmelerini sağlamayı amaçladığını vurgulamaktadır.

Kısaca yeni İş Kanunu, Somali'nin genel iş ortamını iyileştirmede, işçilerin ve işverenlerin çıkarlarını dengelemede önemli bir adım olarak görülmektedir. Sendikalar, hükümet ve özel sektör arasındaki iş birliğini gösteren bir kazanım olarak; işçi haklarını önceliklendiren, ekonomik büyümeyi teşvik etmeyi ve daha adil, daha öngörülebilir bir işgücü piyasası yaratarak ülkenin yeniden inşa etme ve küresel ekonomiye entegre olma, işgücü zorluklarını ele alma ve uluslararası işgücü standartlarını karşılama çabalarının bir ürünü olarak değerlendirilmektedir.

Kanun, ILO Sözleşmelerinden esinlenerek sağlık, güvenlik, ücretler, ayrımcılıkla mücadele ve uyuşmazlık çözümü konusunda küresel çapta uygulamaların yanı sıra Somali'nin gayrı resmi sektörlerdeki işçiler için de koruyucu hükümler içermektedir.