2024 yılında gözlemlenemeyen ekonominin ilk resmi hesaplamalarının yayınlanmasının ardından, bu gösterge ekonomik şeffaflığın en önemli göstergelerinden biri haline gelmiştir. Ocak-Haziran 2025 dönemine ait yeni veriler, dinamikleri izlemeye ve ülkenin "ikinci ekonomisinin" hangi yönde geliştiğini değerlendirmeye olanak tanımaktadır.
Gözlemlenemeyen ekonomi, resmi istatistiklerin tam olarak kaydedemediği bir ekonomi parçasıdır. Hem kayıt dışı hem de görünmez ekonomiyi içermektedir.
Kayıt dışı ekonomi, kayıt olmadan yürütülen küçük işletmeler ve hizmetlerdir. Örneğin, evde kıyafet tamiri yapmak, ruhsatsız taksi hizmeti vermek veya resmi izin olmadan sebze satmak gibi.
Gizli ekonomi, yasal faaliyetlerin devletten gizlenen bir kısmıdır. Örneğin, girişimcilerin daha az vergi ödemek için gelirlerinin bir kısmını beyan etmemesi veya çalışanlarına zarf içinde maaş vermesi gibi.
Düşüş mü yoksa büyüme mi var?
2025 yılının ilk yarısının sonuçlarına göre, görünmeyen ekonominin gayri safi katma değeri (GSKD) 265,5 trilyon sum, yani GSYİH'nin %32,9'una ulaşmıştır.
Karşılaştırma yapmak gerekirse: İlk çeyrekte bu rakam 106,8 trilyon sum, yani GSYİH'nin %32'sini teşkil etmiştir. Dolayısıyla, görünmeyen sektörün payında 0,9 puanlık hafif bir artış gözlemlenmiştir. Bu durum, ekonomik aktivitedeki mevsimsel dalgalanmalarla açıklanabilir.
Aynı zamanda, 2024 yılı sonunda payın %34,8 olduğu göz önüne alındığında, mevcut seviye 1,9 puan daha düşüktür. Bu durum, görünmeyen ve kayıt dışı sektörlerin ekonomideki rolünün azaldığına işaret edebilir.
Kayıt dışı sektörün GSYİH içindeki payı ikinci çeyrekte hafif bir artış gösterirken, görünmez ekonominin payı ise göreli olarak azalmıştır; ilk çeyrekte yüzde 8,4 olan pay, yılın ilk yarısında yüzde 8'e gerilemiştir. Bu durum, görünmez faaliyetlerin daha aktif bir şekilde yasallaştırıldığını veya kayıt dışı sektöre yönelik yeniden değerlendirme yapıldığını gösterebilir.