New York’taki emtia piyasalarında kahve fiyatları değiştiğinde, etkileri Rwanda’nın en büyük kahve üretim bölgesi olan Nyamasheke’deki çiftçilere kadar ulaşıyor. ABD’deki dalgalanmalar, bir Rwandalı ihracatçının kazancını ve nihayetinde yerel çiftçinin eve götürdüğü geliri değiştirebiliyor.

Örneğin, 15 Ocak’ta Rwanda Ulusal Tarımsal İhracat Geliştirme Kurulu (NAEB), yüksek kaliteli kahve kirazları için çiftlik satış fiyatını kilogram başına 600 Rwf olarak belirledi. Bu, 2024’teki 480 Rwf/kg seviyesine göre %25 artış anlamına geliyor. Bu fiyat, alıcıların çiftçilere ödemesi gereken asgari tutardır. NAEB bu oranı şu unsurlara göre belirliyor: üretim, işleme ve nakliye maliyetleri; New York emtia piyasasındaki uluslararası kahve fiyatları; ABD doları ile Rwandalı frank arasındaki döviz kuru.

Neden Brezilya ve Vietnam’ın arzı kahve fiyatlamasında ana faktör?

Rwanda Kahve İhracatçıları ve İşlemecileri Derneği (CEPAR) Başkanı Oreste Baragahorana, küresel kahve fiyatlarının büyük ölçüde arz ve talep tarafından belirlendiğini söylüyor. “Bu ülkeler kahve piyasasına hâkim. Arzı kısıtladıklarında fiyatlar yükseliyor. Arzı artırdıklarında fiyatlar düşüyor,” dedi.

İklim değişikliğinin büyük bir bozucu faktör olduğunu vurgulayan Baragahorana, Brezilya’daki (Arabica) ve Vietnam’daki (Robusta) düşük hasatların küresel fiyatları hızla yükselttiğini belirtti. Şu anda bazı Brezilyalı çiftçilerin arzı beklettiği ve kilogram başına 6–7 $ talep ettiği bildiriliyor; bu durum Rwanda gibi küçük üreticilere dolaylı fayda sağlıyor. Gelişmiş pazarlarda ise artan yaşam maliyetleri, satıcıların fiyatlarını enflasyona ayak uydurmak için yükseltmesine yol açıyor.

Coffee Business Centre Genel Müdürü Loic Rwagasana, fiyatların mevsimsel olduğunu ve büyük ölçüde arz-talebe bağlı kaldığını vurguladı. “Brezilya büyük bir etkiye sahip. Arzı sınırladığında fiyatlar yükseliyor. Bu basit bir gerçek,” dedi.

ABD Tarım Bakanlığı (USDA), 2024/25 sezonunda küresel kahve üretiminin 500.000 torba azalarak 174,4 milyon torbaya düşeceğini, ihracatın ise 800.000 torba azalarak 121,5 milyon torbaya ineceğini öngörüyor. Her torba 60 kg içeriyor.

Düşüşün nedeni, Brezilya ve Vietnam’daki kuraklıklar; bu iki ülke küresel üretimin yarısından fazlasını sağlıyor. Ancak ileride USDA, 2025/26’da üretimin 178,7 milyon torba ile rekor seviyeye çıkacağını, Vietnam ve Endonezya’daki toparlanmaların ve Etiyopya’daki yüksek rekoltenin buna destek olacağını tahmin ediyor. İhracatın da 122,3 milyon torbaya hafifçe artması bekleniyor.

ABD Doları faktörü

Kahve çekirdekleri, dünyanın en çok işlem gören tarım ürünlerinden biridir ve New York Intercontinental Exchange gibi borsalardaki vadeli işlemler fiyatların belirlenmesinde merkezi rol oynar. Bu sözleşmeler ABD doları üzerinden yapılır; dolayısıyla doların gücü kahve ticaretinde kilit bir faktördür.

Dolar güçlendiğinde, kahve diğer para birimleri cinsinden daha pahalı hale gelir, bu da talebi azaltıp fiyatları düşürebilir. Tersine, zayıf bir dolar kahveyi küresel ölçekte ucuzlatır, genellikle talebi artırır ve fiyatları yükseltir.

“Çoğu zaman fiyatlar iki şeyden etkilenir: Brezilya’nın arzı ve ABD dolarının gücü,” dedi Rwagasana. Zayıf bir doların, Avrupa alıcılarının alım gücünü artırarak kahveyi daha erişilebilir kıldığını ekledi.

Rwanda’nın kahve gelirlerine etkisi

Baragahorana, mevcut uluslararası piyasa dinamiklerinin üreticiler için elverişli olduğunu söyledi. “Bu yıl hem yükselen birim fiyatlar hem de ihracata uygun daha yüksek hacimler sayesinde gelirlerde artış bekliyoruz,” dedi.

2025’te ortalama fiyatların kilogram başına 6,5 $’a ulaşabileceğini, 2023/24’teki 4,78 $/kg seviyesine kıyasla belirtti (NAEB verilerine göre).

Rwanda’nın kahve gelirleri 2023/24’te %32,1 düşerek 78,7 milyon $’a indi, bir önceki yılın 115,9 milyon $ seviyesinden. Düşüşün nedeni hem düşük hacimler (16.400 ton, %17,9 azalma) hem de küresel fiyatlardaki zayıflıktı. Ortalama uluslararası kahve fiyatı 2022/23’te 5,78 $/kg iken, 2023/24’te 4,78 $/kg’a geriledi.

Hükümetin hedefi, yıllık kahve ihracat gelirlerini %46,8 artırarak 2029’a kadar 115,5 milyon $’a çıkarmak. Stratejiler arasında yaşlanan ağaçların yenilenmesi, ekim alanlarının genişletilmesi ve katma değerin artırılması yer alıyor. Özellikle, şu anda toplamın %1’inden azını oluşturan kavrulmuş kahve ihracatının artırılması öne çıkıyor.

Bu girişimler, 2024/25–2028/29 dönemini kapsayan beşinci Tarımsal Dönüşüm Stratejik Planı (PSTA 5) kapsamında yürütülüyor.