Ruanda, Yapay Zekâ’yı (AI) ulusal kalkınmanın temel itici gücü olarak kullanma çabalarını derinleştiriyor. Yapılan projeksiyonlara göre, bu teknoloji ekonomiye yıllık 589 milyon ABD Doları (yaklaşık 850 milyar Frw) ek katkı sağlayarak GSYH’nin %6’sına denk gelecek bir büyüme yaratabilir.

Bilgi ve İnovasyon Bakanlığı Devlet Bakanı Yves Iradukunda, Ruanda’nın yapay zekâyı kalkınma gündemine nasıl entegre ettiğini Senato’ya sundu. Bakan, hükümetin stratejisinin eğitim, sağlık ve tarım gibi vatandaşların yaşamını doğrudan etkileyen öncelikli sektörlerde AI uygulamalarına odaklandığını belirtti.

“Bu alanlar, yapay zekânın ölçülebilir bir etki yaratabileceği alanlardır,” dedi Iradukunda. “Örneğin, toplum sağlığı çalışanları yapay zekâ tabanlı araçları kullanarak hastanın durumunu değerlendirebilir ve ilk tedavi veya hastaneye sevk konusunda yönlendirme alabilir. Bu, hizmet sunumunu önemli ölçüde güçlendirir.”

Yapay Zekâ Politikası ve Ekonomik Etkisi

Ruanda, Nisan 2023’te beş yıllık Ulusal Yapay Zekâ Politikasını kabul ederek, resmi AI çerçevesine sahip az sayıdaki Afrika ülkesinden biri oldu. Politika, temel sektörlerde yapay zekâ benimsemesini hızlandırmak için 76,5 milyon ABD Doları tutarında tahmini yatırımla desteklenen bir yol haritası ortaya koyuyor.

Bakanlığa göre, bu politikanın etkin şekilde uygulanması, verimlilik, üretkenlik ve inovasyonu artırarak Ruanda ekonomisine yılda 589 milyon dolar katkı sağlayabilir.

Tarımda AI, akıllı sulama, zararlı kontrolü, verimli gübre kullanımı ve verim artışı yoluyla çiftçilik yöntemlerini dönüştürmesi bekleniyor. Teknoloji, %40’lık üretkenlik açığı, %30’luk hasat sonrası kayıp ve %33’lük çocuk bodurluğu oranı gibi gıda güvenliğiyle ilişkili sorunları azaltmada önemli rol oynayabilir.

Bakan, Hindistan’daki “Saagu Baagu” projesine atıfta bulunarak, 7.000’den fazla çiftçinin yapay zekâ destekli biber yetiştiriciliği sayesinde %21 verim artışı sağladığını ve projenin daha sonra 500.000’den fazla çiftçiye yayıldığını belirtti.

Ruanda, benzer bir modeli Yapay Zekâ Tabanlı Tarımsal İnovasyon Programı altında uyguluyor. Bu program, toprak sağlığını analiz etmek, müdahale önerileri sunmak ve çiftçileri pazarlara bağlamak için AI teknolojisinden yararlanıyor.

Eğer tam olarak uygulanırsa, AI’nin:

• Tarımsal verimliliği %25 artırması,

• Su ve gübre kullanımını %20 azaltması,

• Çiftçi gelirlerini %50 yükseltmesi bekleniyor.

Hükümet ayrıca, bölgelere göre uygun ürünleri belirlemek için uydu tabanlı sistemler geliştiriyor. İlk etapta mısır, fasulye, pirinç ve patates ürünlerine odaklanılacak.

“Çiftçiler zamanında hava ve toprak bilgilerine erişip buna göre tohum çeşitlerini uyarlayabilirse, ulusal verimlilik hedeflerine ulaşmamız kolaylaşır,” dedi Iradukunda.

Ruanda, 2029 yılına kadar tarımsal üretkenliği %50 artırmayı ve 2024’teki %79,6’lık gıda yeterlilik oranını %100’e çıkarmayı hedefliyor.

Eğitimde Yapay Zekâ Dönüşümü

Eğitimde yapay zekâ entegrasyonu, öğretmen-öğrenci oranı (1:65), sınırlı teknoloji kullanımı (%36) ve %30’luk sınıf tekrarı oranı gibi sistemsel zorlukları çözmeyi amaçlıyor.

Hindistan’dan edinilen deneyimlerden yola çıkarak Ruanda, okuma doğruluğu, hız ve anlama düzeyini gerçek zamanlı analiz eden AI tabanlı öğrenme değerlendirme araçlarını devreye almayı planlıyor. Bu sayede öğretmenler, öğrencilere bireysel destek sağlayabilecek.

Benzer programlar sayesinde diğer ülkelerde 23.000’den fazla ilkokul öğretmeni ve 6 milyon öğrenci fayda gördü. Ruanda’da ise pilot projeler, 7 ildeki 14 okulda 5.400 öğrenci ve 107 öğretmeni kapsıyor ve umut verici sonuçlar veriyor.

Beklenen sonuçlar arasında:

• %30 öğrenme başarısı artışı,

• %20 öğretmen verimliliği artışı,

• %25 çalışma süresi azalması yer alıyor.

Ayrıca, Ruanda ortaöğretim öğrencileri için matematik öğrenimini destekleyen AI tabanlı WhatsApp aracı geliştirmeyi; öğretmenlere yönelik ders hazırlığı, pedagojik gelişim ve otomatik notlandırma araçlarını da devreye sokmayı planlıyor.

“Bu, eleştirel düşünmeyi güçlendirecek ve ezberci öğrenmeyi azaltacaktır,” dedi Iradukunda. “Öğrenciler içeriğe daha derinlemesine katılırken, öğretmenler de üst düzey öğrenmeye odaklanabilecek.”

Sağlık Sektöründe Yenilik ve AI Yatırımı

Sağlık alanında, Ruanda’nın Bill & Melinda Gates Vakfı ile Nisan 2025’te imzaladığı ortaklık, AI Scaling Hubs girişimi kapsamında yapay zekâ benimsenmesini hızlandırıyor.

Bu işbirliği, Kenya, Nijerya ve Senegal’in de dahil olduğu bir çerçevede AI kapasitesinin, altyapısının ve araştırma ekosistemlerinin güçlendirilmesini hedefliyor.