Ruanda’nın geliştirilmiş kömür sobaları sağlayan temiz pişirme programlarından biri, yetkililere göre, 2026 yılına kadar karbon kredisi satışlarından tahmini olarak 27,5 milyar RWF gelir elde etmeye hazırlanıyor. 500.000’den fazla haneye dağıtılan bu sobalar, Rwandalıların yemek pişirme şeklini dönüştürürken, küresel karbon piyasalarından yeni finansal fırsatlar da yaratıyor.

Ruanda Kalkınma Bankası (BRD)’ye göre, Temiz Pişirme Sonuç Bazlı Finansman (CC-RBF) sübvansiyon programı şimdiden sonuç vermeye başladı.

Bugüne kadar, program ilk aşamasında 309 milyon RWF gelir elde etti; bu, 2021/2022 mali yılı için kazanılan karbon kredilerini temsil ediyor ve 2023/2024 dönemi doğrulama süreci şu anda devam ediyor.BRD Enerjiye Erişim ve Kalite İyileştirme Proje Koordinatörü Philbert Dusenge, şunları söyledi:

“Projenin gelecek yıl ek 3,7 milyar RWF sağlaması bekleniyor; nihai hedef, proje tamamen uygulandığında 27,5 milyar RWF’ye ulaşmak.”

Proje, esas olarak düşük gelirli haneleri hedef aldı ve onlara daha az kömür ve odun tüketen, enerji verimli modern pişirme sobaları sağladı. Bu sobalar, pişirme için gereken biyokütle miktarını önemli ölçüde azaltarak ormansızlaşmayı önlemeye ve iç hava kalitesini iyileştirmeye yardımcı oluyor.

Dusenge şöyle açıkladı:

“Bu sobalar, pişirme için gerekli biyokütle miktarını önemli ölçüde azalttı. Bu sadece ormansızlaşmayı azaltmakla kalmadı, aynı zamanda duman solumayı azalttığı için halk sağlığını da iyileştirdi; çünkü bu, birçok Ruandalı hanede solunum yolu hastalıklarının başlıca nedenidir.”

Girişimin başarısı, karbon finansmanının yenilikçi kullanımında yatıyor. Haneler temiz pişirme teknolojilerini benimsedikçe, karbon emisyonlarını azaltıyor; bu azalmalar karbon kredisi olarak ölçülüp uluslararası piyasalarda satılabiliyor.

BRD Stratejik Projeler ve Uygulama Başkanı Innocent Gatete, şunları söyledi:

“Bir karbon kredisi, azaltılan veya önlenen bir ton karbon emisyonunu temsil eder. Ruanda, Afrika’da karbon kredisi piyasasında lider konuma gelmeyi hedeflerken, bu kredilerin satışı temiz pişirme programının genişletilmesi için önemli finansal kaynaklar sağlayacaktır.”

Program, şeffaflık ve hesap verebilirlik sağlamak amacıyla Standartlaştırılmış Kredi Çerçevesi (SCF) metodolojisini uyguluyor.Dusenge, “Bu sistem aracılığıyla karbon kredileri verilir ve daha sonra emisyonlarını dengelemek isteyen ülkeler veya şirketler tarafından uluslararası alıcılara satılır,” dedi.

“Bu proje kapsamında her bir kredi yaklaşık 22.740 RWF değerindedir ve 600.000’den fazla karbon kredisi üretmeyi bekliyoruz. Bu da Ruanda’nın temiz pişirme girişimlerinin gelecek aşamalarını finanse etmede kilit rol oynayacaktır.”

Bilim ve Çevre Merkezi’nin Afrika’nın Çevre Durumu Raporu’na göre, Ruanda, karbon kredisi projelerine yatırım yapan Afrika’daki ilk beş ülke arasında yer alıyor; Kenya da bu alanda önemli ilerleme kaydetmiş ülkeler arasında.

2013–2023 yılları arasında, Sahra Altı Afrika genelinde yaklaşık 5,9 milyar dolar karbon projelerine yatırım yapıldı. Bu projeler, yeniden ormanlaştırma, sürdürülebilir arazi kullanımı ve iyileştirilmiş ocaklar gibi topluluk temelli girişimlere odaklandı.

Ruanda, 2029 yılına kadar odun ve kömür gibi biyokütle yakıtlarına bağımlı hanelerin oranını %79,9’dan %42’ye düşürmeyi hedefliyor.Aynı zamanda, elektrikli ve LPG (sıvılaştırılmış petrol gazı) dahil olmak üzere temiz pişirme teknolojilerinin kullanımını 2024’teki %9 seviyesinden 2029’a kadar %22’ye çıkarmayı planlıyor.

Bu hedefleri sürdürmek için Ruanda, 2024–2030 arasında 6,2 milyar dolar iklim finansmanı toplamayı planlıyor. Bu fon, emisyonları azaltan, ekosistemleri onaran ve sürdürülebilir geçim kaynaklarını teşvik eden projeleri destekleyecek.

Ruanda Çevre Yönetim Kurumu (REMA)’ya göre, küresel karbon piyasası, gelişmiş ülkelerin Paris Anlaşması kapsamındaki uluslararası iklim hedeflerine ulaşmalarına yardımcı olurken, gelişmekte olan ülkelerdeki emisyon azaltım projelerini finanse etmelerini sağlayan önemli bir mekanizmadır.

Şu anda Ruanda’da uluslararası karbon piyasalarına katılmaya hazır 19 proje bulunuyor:

• 12’si enerji verimli sobalara,

• 3’ü agro-ormancılık ve yeniden ormanlaştırmaya,

• 4’ü ise su arıtımına odaklanıyor.

REMA Başkan Yardımcısı Faustin Munyazikwiye, çevresel etkileri şöyle vurguladı:

“Daha temiz bir soba kullanan bir kişi, geleneksel üç taşlı odun sobalarının yaydığı zararlı gazların %90’ını azaltabilir. Bu önlenen emisyonlar, yani karbon kredileri, karbon ayak izini dengelemek isteyen gelişmiş ülkelerdeki şirketlere satılabilir.”