Amerika Birleşik Devletleri ile Ruanda, iki ülke arasındaki giderek genişleyen stratejik ilişkinin önemli bir göstergesi olarak, beş yıllık ve 228 milyon ABD doları tutarında İkili Sağlık İş Birliği Mutabakat Zaptı (MoU) imzaladı.

Anlaşma, 5 Aralık 2025 tarihinde Washington’da; Dış Yardımlar, İnsani İşler ve Din Özgürlüğünden Sorumlu Kıdemli Yetkili ve Müsteşar Jeremy Lewin ile Ruanda Dışişleri Bakanı Olivier Nduhungirehe tarafından imzalandı.

Yeni düzenleme; hayat kurtarmayı, Ruanda’nın sağlık sistemini güçlendirmeyi ve America First Küresel Sağlık Stratejisi kapsamında ABD’nin küresel sağlık önceliklerini ilerletmeyi amaçlayan kapsamlı bir yol haritası ortaya koymaktadır.

Mutabakat Zaptı kapsamında ABD, Kongre onayına bağlı olarak, Ruanda’nın HIV/AIDS, sıtma ve diğer bulaşıcı hastalıklarla mücadelesini desteklemek; aynı zamanda hastalık gözetimi ile salgınlara müdahale kapasitesini güçlendirmek amacıyla beş yıl içinde 158 milyon ABD dolarına kadar kaynak sağlamayı taahhüt etmektedir.

Ruanda ise buna karşılık, ABD desteği kademeli olarak azaltılırken daha fazla mali sorumluluk üstlenmek üzere, ulusal sağlık harcamalarını 70 milyon ABD doları artırmayı planlamaktadır.

Programın dördüncü yılı itibarıyla Ruanda’nın HIV/AIDS müdahale programının tam mülkiyetini üstlenmesi öngörülmektedir.

Bu yeni çerçeve, ABD, Ruanda ve Demokratik Kongo Cumhuriyeti arasında bu yılın başlarında imzalanan; Büyük Göller Bölgesi’nin istikrarını sağlamayı ve ABD’nin Doğu ve Orta Afrika’daki angajmanını derinleştirmeyi amaçlayan Washington Mutabakatının ardından gelmektedir.

Aynı zamanda, ABD ile Kenya arasında imzalanan benzer bir ikili sağlık iş birliği anlaşmasını takiben hayata geçirilmiş olup; bu durum, ABD’nin hesap verebilirlik, ulusal sahiplenme ve paralel STK sistemlerine bağımlılığın azaltılmasını önceleyen çok yıllı ülke-ülke anlaşmalarına yöneldiğini göstermektedir.

Ruanda’nın sağlık alanındaki güçlü performansı, bu ortaklığın şekillenmesinde belirleyici olmuştur.

Ülke, küresel ölçekte 95-95-95 HIV salgın kontrol hedeflerine ulaşan az sayıdaki ülkeden biri olmasının yanı sıra, ulusal sağlık sigortası kapsamını genişletmiş ve temel sağlık altyapısını modernize etmiştir.

Mutabakat Zaptı, bu kazanımları hızlandırmayı; ileri teknoloji sistemlerine yatırım yapmayı ve hizmet sunumunu STK’lardan Ruandalı kamu kurumları ile sağlık çalışanlarına devretmeyi hedeflemektedir.

Anlaşma aynı zamanda ABD’nin Afrika’daki ticari ve teknolojik çıkarlarını da güçlendirmektedir.

Bu kapsamda, ABD Dışişleri Bakanlığı’nın, tıbbi teslimatlar için ABD üretimi robotik sistemlerin yaygınlaştırılmasını destekleyen Zipline International şirketine verdiği son ödül üzerine inşa edilmekte; söz konusu teknolojinin Ruanda tarafından işletilmesi ve bakımı öngörülmektedir.

Çerçeve ayrıca, Ruanda’nın hastalık gözetim kapasitesini güçlendirmek ve potansiyel salgınları izlemek amacıyla bölgesel bir “biyotehdit radar” sistemi kurulmasını içeren, Ginkgo Bioworks için ayrılan 10 milyon ABD dolarlık bir fonu da kapsamaktadır.

Ruanda, yeni nesil HIV tedavilerinin geliştirilmesi ve sağlık alanında yapay zekâ uygulamaları konusunda da ABD özel sektörüyle daha ileri iş birliği yapılmasına ilgi duyduğunu ifade etmiştir.

ABD’li yetkililer, bu Mutabakat Zaptı’nı, Amerikan sağlık yardımı alan diğer ülkeler için gelecekteki anlaşmalara örnek bir model olarak nitelendirmiştir.

Washington’un; “bağımlılığı, ideolojiyi ve israfı ortadan kaldıran” verimli ve sonuç odaklı küresel sağlık yatırımlarına yönelik yenilenen yaklaşımı kapsamında, önümüzdeki haftalarda daha fazla çok yıllı ikili sağlık iş birliği anlaşmasının imzalanması beklenmektedir.