Karadağ ve Amerika Birleşik Devletleri (ABD), stratejik altyapı ve enerji projelerinin uygulanması konusunda hükümetler arası bir işbirliği anlaşması hazırlıyor; bu projelerin önceliği Adriyatik-İyon otoyol ağının inşasıdır. Bu proje, Arnavutluk ve Hırvatistan'ı Karadağ ve Bosna-Hersek topraklarından geçerek birbirine bağlayacak ve böylece Trans-Avrupa Ulaşım Ağı'nın 5 ve 8 numaralı koridorları arasındaki kıyı boşluğunu kapatacaktır. Ayrıca yeni yollar, optik kablolar ve doğal gaz boru hatları gibi enerji projeleri de ek girişimler olarak belirtilmiştir.
Amerikan özel şirketi "Bechtel" tek başına veya Türk şirketi "Enka" ile bir konsorsiyum halinde Arnavutluk, Kosova, Makedonya ve Sırbistan'da çeşitli otoyollar inşa ediyor veya etmiştir. Bu işlerin çoğu ihale yoluyla değil, ABD'nin yerel yönetimlerle yaptığı anlaşmalar temelinde verilmiştir. DPS partisi döneminde bile "Bechtel" Karadağ'da büyük projeler inşa etmekle ilgileniyordu ve yeni yetkililerle ilk temaslarını 2021 yılında, o zamanki Başbakan ve Maliye Bakanı Milojko Spajiç ile kurmuşlardı.
Batı ve Orta Avrupa'yı Yunanistan'a bağlaması beklenen Adriyatik-İyon Otoyolu, Bosna Hersek'teki Çapljina'ya kadar ulaşmış durumda ve Nudo kasabası yakınlarındaki Karadağ sınırına kadar devamı planlanıyor. Karadağ'da Mekânsal Planlama Bakanlığı, Adriyatik-İyon Otoyolu'nun inşası için Monteput şirketine kentsel-teknik şartlar verdi ve çeşitli bölümler için dokümantasyon hazırlığı devam ediyor.
Geçtiğimiz hafta hükümet, bu anlaşmanın sonuçlandırılması için ABD ile müzakerelerin yürütülmesine ilişkin taslağı onayladı.
Taslak anlaşmaya göre öncelikli öneme sahip sektörler ve projeler arasında Karadağ'ın Arnavutluk, Kosova, Sırbistan, Bosna Hersek ve Hırvatistan ile olan tüm sınır geçişlerinde ve Bar Limanı'nda kargo tarama çözümlerinin uygulanması yoluyla güvenlik ve teknoloji alanı yer alıyor. Projenin, Gümrük ve Gelir İdaresi ile kamu-özel sektör ortaklığı yoluyla ve Podgoritsa'da entegre bir tarama komuta merkezinin kurulmasıyla birlikte uygulanması planlanıyor. Belge, Bar Limanı da dahil olmak üzere Adriyatik-İyon koridoru boyunca mevcut altyapının modernizasyonu ve endüstriyel veri merkezleri ve optik kabloların desteklenmesi yoluyla teknolojik kapasitelerin genişletilmesi gibi diğer girişimleri de öngörüyor.
Anlaşma, Karadağ'ın bu projelerle ilgili işlemleri katma değer vergisi ve gümrük vergilerinden muaf tutacağını öngörüyor; ancak bu avantajların uygulanma yönteminin mevcut Karadağ mevzuatı tarafından düzenleneceği belirtiliyor.
Ayrıca, ABD'nin iki ülke arasındaki ticari işbirliğini kolaylaştırmak amacıyla uygun durumlarda Karadağ projelerini ABD'li kuruluşlarla desteklemeye çalışacağı ifade ediliyor. ABD'nin ilgili ABD kuruluşlarından haberdar olabileceği mekanizmalar arasında, ABD Ticaret Bakanlığı, İhracat-İthalat Bankası (EXIM Bank) ve ABD Ticaret ve Kalkınma Ajansı (USTDA) tarafından desteklenen piyasa incelemesi veya araçlar yer alabilir. Aynı zamanda, ABD'nin bu tür projeler için aracı veya temsilci olarak hareket etmeyeceği, Amerikan şirketlerinden Karadağ'a teklif, öneri veya ilgili belgeler aktarmayacağı, ancak Ticaret Bakanlığı aracılığıyla anlaşma kapsamındaki sektörlerdeki projelerle ilgilenen şirketler hakkında bilgi paylaşabileceği belirtiliyor.
Belgede; "Bu Anlaşmada yer alan hiçbir şey, Amerika Birleşik Devletleri tarafından sağlanan finansman veya diğer kamu sektörü finansmanını düzenleyen herhangi bir yasa, yönetmelik, politika, prosedür veya anlaşmanın veya bu Anlaşmanın yürürlüğe girmesinden önce veya sonra verilmiş, yürürlüğe konmuş veya akdedilmiş herhangi bir hibe veya sözleşmenin yerini alacak, değiştirecek veya herhangi bir şekilde bunlara müdahale edecek şekilde yorumlanamaz." diye belirtiliyor.
Anlaşma, Karadağ'ın diplomatik kanallar aracılığıyla ABD'ye gönderilen yazılı bir bildirimle etkinleştirilmesi için gerekli tüm iç prosedürlerin tamamlandığını teyit etmesinin ardından yürürlüğe girecektir. Belge ayrıca, taraflardan birinin diğerine diplomatik kanallar aracılığıyla yazılı bir bildirim göndermesi halinde, herhangi bir zamanda fesih olasılığını da öngörüyor; bu durumda fesih, söz konusu bildirimin gönderildiği tarihten itibaren 90 gün sonra geçerli olacaktır.
Hükümetlerarası anlaşma taslağı, her iki tarafın da stratejik projelerin uygulanması sırasında değiş tokuş edilecek veya oluşturulacak gizli bilgileri koruyacağını öngörmektedir.
Bu Anlaşma, yürürlüğe girmesi için gerekli tüm iç prosedürlerin tamamlandığına dair Karadağ'dan Amerika Birleşik Devletleri'ne diplomatik nota ile yazılı bildirimde bulunulduğu tarihte yürürlüğe girecektir.
Kaynak: Vijesti Haber Sitesi
Yayımlayan: Podgoritsa Ticaret Müşavirliği