Rwanda Meteoroloji Ajansı’na göre Kayonza, son üç yıldır en az yağış alan ilçeler arasında yer alıyor. Bu durum, çiftçileri yağmur yağmasını beklemekten başka çaresi olmayan bir konuma sürükledi.

Düzensiz yağışlar ve uzun süren kurak dönemler artık ara sıra ortaya çıkan tehditler olmaktan çıkıp yıkıcı bir mevsim normali haline geldi; tarlalar kavruluyor, aileler ise acil gıda yardımına bağımlı hale geliyor.

Rwinkwavu Sektörü’ndeki Mukoyoyo köyünde yaşayan Valens Ndakaza, “Uzun süren kuraklık ürünlerimizi yaktı. Bir noktada hükümet bize gıda yardımı sağlamak zorunda kaldı,” diye hatırlıyor. “Ben bir tarım danışmanıyım ve mümkün olan her şeyi denedik. Kalıcı tek çözüm sulamadır.”

450 binden fazla nüfusa sahip olan Kayonza, verimli topraklarıyla ikinci en büyük ilçe olmasına rağmen, sık sık şiddetli kuraklık ve düşük yağış nedeniyle tarımsal üretkenlikte zorluklar yaşadı.

Bu kırılganlık döngüsünü sona erdirmek amacıyla ilçe, Kayonza Entegre Sulama Su Yönetimi Projesi (KIIWP) kapsamında dönüştürücü bir inşaat hamlesine güveniyor. Bu proje çerçevesinde Gishanda Barajı inşa edilecek.

Kabare ve Rwinkwavu sektörlerinde yüzde 30’u tamamlanan ve 4,5 milyar Ruanda Frangı (Rwf) değerindeki bu proje, ilçenin iklim dayanıklılığı stratejisinin ön saflarında yer alıyor.

Proje yöneticisi Theogene Uwitonze, “Kuraklık ve iklim değişikliğiyle mücadele etmek için bir milyon metreküp su depolayacak ve 200 hektarlık alanı sulayacak bir baraj inşa ediyoruz,” dedi. “Güneş enerjili sistemlerle suyu yukarı pompalayacak, ardından çiftçilerin tarlalarına kurulan sulama muslukları aracılığıyla yerçekimiyle aşağı dağıtacağız.”

Ağustos ayında tamamlanması beklenen Gishanda Barajı, avokado ve mango yetiştiren 560 çiftçiden oluşan bir kooperatife destek verecek.

Anında üretkenliği sağlamak amacıyla Savunma Bakanlığı ile ortaklık kapsamında 100 binden fazla fidanın bulunduğu bir fidanlık halihazırda faaliyete geçti. Ayrıca altyapı çalışmalarının önünü açmak için kamulaştırma kapsamında 350 hak sahibine 300 milyon Rwf’den fazla ödeme yapıldı.

Bu ivmenin devamı olarak KIIWP’nin daha geniş kapsamlı planı, Ndego sektöründe Nasho, Kibare ve Ihema göllerinden su çekerek ilave 4.000 hektarlık alanı sulamayı hedefliyor.

Uwitonze, The New Times’a yaptığı açıklamada, “Kuraklığı geçmişte bırakmak amacıyla suya yaygın erişim sağlamaya kararlıyız,” dedi. “Özellikle Ndego’da modern sulama ekipmanları kullanılarak 4.000 hektarın sulanması planlanıyor. Bu sistem suyu verimli bir şekilde dolaştırabilecek.”

Engebeli arazi koşullarının üstesinden gelmek için ilçe, suyu yüksek noktalardaki rezervuarlara taşımak üzere güneş enerjili pompa sistemleri kuruyor.

Uwitonze, “Fizibilite çalışmaları tamamlandı ve 2.400 hektarın geliştirilmesi için sözleşme verildi; 2.000 hektar ise hâlâ etüt aşamasında,” dedi. “Tamamlandığında bu 4.000 hektardan fazla alan gıda güvenliği sorunlarını kalıcı olarak çözecek.”

Daha geniş kapsamlı genişleme çalışmalarının 2027 başında başlaması, ekim faaliyetlerinin ise aynı yılın Eylül ayında başlaması planlanıyor.

Kayonza İlçesi Başkan Vekili Fred Hategekimana, bu yerel girişimlerin 205 milyon dolarlık (yaklaşık 300 milyar Rwf) iddialı bir sulama projesine dayandığını vurguladı. 2031’e kadar aşamalı olarak uygulanacak bu yatırım; sulama altyapısının geliştirilmesi, meyve ağacı dikimi, toprak koruma çalışmaları ve iklime dayanıklı ürünlerin teşvikini içeren bütüncül bir dayanıklılık planını temsil ediyor.

Hategekimana, “İlçe olarak Ndego, Murama, Kabare ve Rwinkwavu sektörlerinde meyve ağacı dikimine yatırım yapıyor, geliştirilmiş tatlı patates çelikleri ve manyok gibi iklime dayanıklı ürünleri teşvik ediyoruz,” dedi.

Bu çabalar, 2024–2029 İlçe Kalkınma Stratejisi ile de destekleniyor. Strateji, kimyasal gübre kullanım oranını yüzde 67,6’dan yüzde 89,1’e çıkarmayı ve geliştirilmiş tohumların tam kapsama ulaşmasını hedefliyor.

Ndakaza gibi bölge sakinleri için gerektiğinde sulama yapabilme imkânı, çiftçilerin üretkenliğini istikrara kavuşturacak ve gelecekte gıda güvenliğini güçlendirecek.

“Yağış yetersizdi, ancak bu baraj tamamlandığında gerektiğinde sulama yapabileceğiz. Üretimi artırmayı ve yaşam tarzımızı değiştirmeyi bekliyoruz,” dedi.

Yetkililere göre Gishanda Barajı, göllerden su çekimi ve güneş enerjisi teknolojisi sayesinde Kayonza’da kontrol yeniden çiftçilerin eline geçecek. Uwitonze’nin ifadesiyle: “Çiftçiler suyu kontrol ettiğinde hasadı da kontrol eder. Hasatlar istikrarlı olduğunda aileler hayatta kalma mücadelesinden geleceği planlama aşamasına geçer.”

Diğer projeler arasında, yatırımcılar ve çiftçiler tarafından yürütülen ve tarım arazilerine sulama tesisleri kurulmasını ve üretimin paylaşılmasını öngören bir girişim de bulunuyor. Ayrıca Kabarondo ile Ruramira arasındaki sulak alanların daha verimli kullanılmasını sağlayacak Kanyeganyege Barajı’nın inşası sürüyor.

Yetkililer, iklim şoklarını azaltmaya yönelik bu çabalar sayesinde Kayonza’nın ülkenin önemli gıda merkezlerinden biri haline gelebileceğini belirtiyor.