Güney Sudan’ın ürettiği petrolü uluslararası pazara taşıyan, Sudan üzerinden Port Sudan’a uzanan 1400 km’lik petrol boru hattı geçtiğimiz 6 Şubat’ta Sudan’daki çatışmalarda zarar görmüş ve ülkenin petrol akışı büyük ölçüde durmuştu.
Sudan Ordu Güçleri (SAF) ile paramiliter Hızlı Destek Güçleri (RSF) arasında devam eden çatışmalar boru hattındaki arızayı giderecek mühendislerin bölgeye ulaşmasını engelliyor.
Sudan Hükümeti geçtiğimiz Şubat ayında, çatışma bölgesinde kalan petrol boru hattında meydana gelen büyük hasarın ardından komşu Güney Sudan’dan petrol akışının artık durduğunu açıklayarak petrol ihracatı konusunda 16 Mart’ta mücbir sebep (force majeure) ilan etmiş, böylelikle Güney Sudan ile arasındaki transit geçiş anlaşmasından doğan tüm yükümlülüklerini askıya almıştı.
Sudan'ın petrol altyapısı, geçen yılın Nisan ayında patlak veren iç savaştan bu yana sürekli risk altında idi.
Öte yandan, Mayıs ayının son günlerinde, Güney Sudan Devlet Başkanı Salva Kiir Mayardit, Ulusal Güvenlik Danışmanı Tut Gatluak’ı "Sudan’da savaşan taraflarla görüşerek, mühendislerin borulardaki çatlak ve tıkanıklıkları tamir etmelerine izin vermeleri için müzakerelerde bulunmakla" görevlendirdi. Bölgeden gelen haberlerde 1400 km uzunluğa sahip petrol hattındaki 6 pompa istasyonundan 4’ünde sorun bulunduğu bildirilmektedir.
Güney Sudan’ın petrol akışının aksaması; ülkenin ürettiği günlük ortalama 160.000 varillik petrolün üçte ikisinin ihraç edilememesine sebep olmakta ve ülke bütçesinin yüzde 90’ını oluşturan en büyük gelir kaynağından mahrum kalması anlamına gelmektedir.
Oluşan bu sert gelir kaybı ise Güney Sudan hükümetini petrol-dışı gelir kaynaklarını (dâhili vergiler, harç ve ithalat vergileri) artırmaya yöneltmiş durumda. Yine bu olumsuz gelişmeler neticesinde yerel para birimi Güney Sudan Poundu son 5 ayda ABD Doları karşısında %200 değer kaybetti. Ağır derecede ithalata bağımlı ekonomiye sahip ülkedeki bu kur şoku ise temel ürünlerin fiyatlarını aynı oranlarda artırmıştır.
Güney Sudan Cumhuriyeti Maliye ve Planlama Bakanı Awow Daniel geçtiğimiz hafta basına verdiği demeçte; petrol gelirlerinin aksaması nedeniyle kamu çalışanlarına ödeme yapılamadığını, ülkenin petrol dışındaki gelirlerinin ise çok sınırlı olduğunu, bu sebeple maaş ödemelerindeki gecikmenin bir süre daha devam edeceğini açıklanmıştır.
Ülkede kamu çalışanlarının maaşlarının ödenememesi sorunu aslında ülkenin petrol gelirlerinin aksamasından önce başlamış kronik bir sorun; nitekim Güney Sudan hükümeti aralarında öğretmen, doktor ve askerlerin de bulunduğu kamu çalışanlarına yaklaşık 8 aydır maaş ödeyememektedir. Yine, Güney Sudan Dışişleri Bakanlığı da, ülkenin 32 dış temsilciliğinde görevli diplomat ve çalışanların uzun süredir düzenli maaş alamadığını, ülkenin içinde bulunduğu mali zorluk nedeniyle bazı misyonların kapatılmasının veya çalışan sayısının azaltılmasının gündemde olduğunu açıklamıştır. Ülkenin petrolden sorumlu kamu kuruluşu NilePet ise personel maaşlarında %50 kesintiye gittiğini açıklamıştır.
Öte yandan, 2023 Aralık ayından bu yana artan Husi saldırıları nedeniyle Sudan Limanı'ndan sevkiyatlardaki ve Kızıldeniz’deki ticaret rotalarındaki aksamalar ve yanı sıra Sudan'daki çatışmalar, Güney Sudan'ın bir süredir düşündüğü alternatif petrol taşıma koridorları açma fikrine yeniden ivme kazandırmıştır. Güney Sudan, mevcut durumda bağımlı olduğu Port Sudan koridoru ile Kenya'nın Mombasa kentinden Güney Sudan'ın başkenti Juba'ya uzanan ticaret ve ulaşım koridorunu çeşitlendirmek amacıyla Cibuti, Etiyopya ve Kenya da dâhil olmak üzere bölgesel ortaklarla ilişkilerini güçlendirme çalışmalarına devam etmektedir.