Ruanda, Ruanda Merkez Bankası'nı (National Bank of Rwanda - BNR) düzenleyen yeni bir yasayı yürürlüğe koydu. Yeni düzenleme, Merkez Bankası'nın rezerv fonlarının zararları karşılamaya yetmediği durumlarda devletin bankayı yeniden sermayelendirmesini (recapitalisation) zorunlu hale getiren yeni bir hukuki mekanizma getirmektedir. Bu güvence, önceki yasal çerçevede bulunmuyordu.

-24 Temmuz 2026 tarihinde Resmî Gazete'de yayımlanan yeni yasa, 2017 tarihli ve daha sonra değiştirilen BNR Yasası'nın yerine geçti. Ancak Merkez Bankası'nın tüzel kişiliğini koruyan hüküm muhafaza edildi. Tasarıya eşlik eden gerekçeye göre, değişikliklerin temel nedeni Uluslararası Para Fonu (IMF) tarafından gerçekleştirilen Güvence Değerlendirmeleri (Safeguards Assessments), özellikle de 2024 değerlendirmesinde tespit edilen hukuki eksikliklerin giderilmesi oldu. IMF, Merkez Bankası'nın görev alanı, bağımsızlığı, yönetişimi, şeffaflığı ve hesap verebilirliğinin güçlendirilmesini tavsiye etmişti.

-En önemli değişiklik, Merkez Bankası'nın sermayesinin korunmasına yönelik yasal güvence oldu. Eski yasada, Merkez Bankası'nın zararlarının rezervlerini aşması halinde devletin sermaye desteği sağlamasını zorunlu kılan bir hüküm bulunmuyordu. Yeni yasanın 66. maddesine göre, yıllık mali tablolar Merkez Bankası'nın rezervleriyle karşılanamayan bir zarar ortaya koyarsa, BNR devletten eksik kalan tutarın karşılanmasını talep edecek. Devlet ise bu kaynağı altı ay içinde, nakit olarak veya piyasa faizine sahip, belirli vadeli faizli devlet tahvilleri yoluyla sağlamak zorunda olacak. Bu mekanizma yalnızca olağanüstü durumlarda kullanılacak ve Merkez Bankası'nın yeterli sermayeye sahip olmasını güvence altına almayı amaçlamaktadır.

-Yeni yasa, Merkez Bankası'nın operasyonel bağımsızlığını genişletiyor. Önceki düzenleme yalnızca kurumun bağımsızlığını korurken, yeni 4. madde, Merkez Bankası çalışanlarını, temsilcilerini ve karar organı üyelerini de dış müdahalelere karşı hukuki koruma altına almaktadır. Buna göre, görevlerini yerine getirirken hiçbir kişi veya kurum tarafından baskı ya da müdahaleye maruz bırakılamayacaklar.

-Yönetim Kurulu'nun yapısı da değiştirildi. Kurul üye sayısı 9'dan 11'e çıkarıldı. Yeni yapı şu şekilde olacak:

• Merkez Bankası Başkanı (Governor)

• Başkan Yardımcısı (Deputy Governor)

• Muhasebe, risk yönetimi, hukuk ve bilgi teknolojileri gibi alanlarda uzman 9 üye.

• Bu üyeler Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile atanacak.

• Bağımsızlığı güçlendirmek amacıyla, Başkan ve Başkan Yardımcısı hariç tutulduğunda, Yönetim Kurulu üyelerinin en fazla %30'u kamu görevlisi olabilecek.

• Ayrıca Başkan ve Başkan Yardımcısı kurul komitelerinde görev alamayacak. Yönetim Kurulu bazı yetkilerini Başkan'a devretmeye devam edebilecek. Ancak yeni yasa, Banka'nın genel politikalarının uygulanması ve yönetimin denetlenmesi görevlerinin devredilemeyeceğini açıkça belirtiyor. Bu düzenleme Yönetim Kurulu'nun gözetim fonksiyonunu güçlendiriyor.

-Yeni yasa, yöneticilik pozisyonlarının uzun süre boş kalmasını önlemeyi amaçlıyor.

• Yönetim Kurulu üyelikleri 90 gün içinde

• Başkan veya Başkan Yardımcılığı makamları da 90 gün içinde

yeniden doldurulmak zorunda olacak.

-Eski yasada Yönetim Kurulu isterse komite kurabiliyordu.

Yeni yasada ise Denetim Komitesi (Audit Committee) kurulması zorunlu hale getirildi. Bu düzenleme mali denetim ve kurumsal yönetimi güçlendirmeyi hedefliyor.

-Yeni yasa, Cumhurbaşkanlığı ile Merkez Bankası'nın görevlerini daha açık biçimde ayırıyor.

• Banknot ve madeni paraların çıkarılması veya tedavülden kaldırılması Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile yapılacak.

• Merkez Bankası ise devlet adına ulusal parayı yönetecek ve gerektiğinde paranın tedavülden kaldırılması konusunda tavsiyede bulunacak.

-Merkez Bankası son kredi mercii (lender of last resort) olma görevini sürdürüyor.

Yeni 58. maddeye göre;

• Geçici likidite sıkıntısı yaşayan ancak mali açıdan sağlam finans kuruluşlarına,

• yeterli teminat karşılığında,

• kısa vadeli,

• piyasa faizinin üzerinde faizle

acil likidite desteği sağlanabilecek. Uygulama ayrıntıları ise Merkez Bankası'nın çıkaracağı düzenlemelerle belirlenecek.

-Bağımsız denetçiler yine bir yıllık yenilenebilir görev sürelerine sahip olacak. Ancak aynı denetçi aralıksız 5 yıl görev yaptıktan sonra, yeniden atanabilmesi için 5 yıl beklemesi gerekecek. Amaç denetçi bağımsızlığını artırmak. Tasarıda, Merkez Bankası kararlarına karşı açılacak davalar için 3 aylık süre sınırı öngörülüyordu.

Ancak bu hüküm nihai yasaya alınmadı. Bunun yerine, 70. madde, yetkili mahkemenin kesin kararıyla durdurulmadığı sürece BNR'nin düzenleme, talimat ve kararlarının uygulanmaya devam edeceğini hükme bağlıyor.