Mart 2022’de göreve başlayan Şili Devlet Başkanı Gabriel Boric’in hükümet programında yer alan, maden işletmelerinde elde edilen gelir üzerinden devlete ödenmesi gereken royalty (devlet hakkı)[i] ücretlerinin artırılması yasa teklifi kapsamında hükümet ve muhalefet kanadı ile iş dünyası temsilcileri arasında uzun süren tartışmaların ardından üç kez değişikliğe uğrayan teklifin son halinin Temsilciler Meclisinde 101 kabul, 24 red oyu ile onaylanarak Devlet Başkanı Boric’in imzasına sunulması akabinde yasalaşması Mayıs 2023’de kabul edilmiştir.

01.01.2024 tarihi itibari ile yürürlüğe giren Mining Royalty-Madencilik Devlet Hakkı ile GSYİH’nın %0.45’i oranında hazineye gelir elde edilmesi beklenmekte olup bu miktarın da yaklaşık 1.3 Milyar ABD Dolarına denk düştüğü belirtilmiştir. Böylece, yeni düzenleme ile 50 bin metrik ton üzerinde bakır çıkaran büyük ölçekli madencilik firmalarından vergi alınması yasalaşmıştır.

Konu hakkında çıklama yapan Maliye Bakanı Marcel, nihayet tüm paydaşları kapsayan yenilikçi bir çözüm ve anlaşmaya vardıklarını, Mart-Haziran 2023 döneminde son 5 yıl dikkate alındığında ülkedeki  madencilik yatırımlarının 10 Milyar ABD Doları seviyesinde arttığını, Quebrada Blanca ve Centinela gibi son döenmde duyurulan yeni madencilik projeleri ile de sektörün gelişmeye devam edeceği ifade edilmiştir.

İlk aşamada hükümet tarafından madencilik sektöründe faaliyet gösteren büyük ölçekli işletmelerden en fazla %50 oranında devlet hakkı olarak vergi alınması teklifine muhalefet ve sektör temsilcileri tarafından karşı çıkılmış ve bu oranın en fazla %43-44 bandında olması gerektiği tartışılmıştır. Uzun süren pazarlıklar ve müzakereler sonucunda son halini alan ve 01.01.2024 itibari yürürlüğe giren yasa ile söz konusu maksimum vergi oranı, 80 bin metrik ton üzerinde bakır üretimi bulunan işletmeler için %46.5, 50 ila 80 bin metrik ton arasında üretim yapan işletmeler için %45.5 olarak belirlenmiş ve daha küçük ölçekli işletmelerden de üretim kapasiteleri doğrultusunda %8 ila %26 arasında değişen oranlarda devlet hakkı-royalty ücreti alınması öngörülmüştür.

Halihazırda Şili’ye özgü “Özel Madencilik Vergisi”- El Impuesto Específico a la Actividad Minera (IEAM) kapsamında madencilik faaliyetinde bulunan gerçek ve tüzel kişilerin satışlarına bağlı olarak %0 ile %14 arasında değişen oranlarda ilave vergi alınmakta idi.

• Yıllık üretimi 50.000 ton bakır eşdeğeri olan üretimler için %5 ve %14 arasında değişen kademeli oranlar,
• Yıllık üretimi 12.000 ile 50.000 ton arası bakır eşdeğeri olan üretimler için %0.5 ve %4.5 arasında değişen kademeli oranlar alınmakta iken
• Yıllık üretimi 12.000 ton altı bakır eşdeğeri olan üretimler vergiden muaf tutulmuştur.

Madencilik Devlet Hakkı Yasası ile elde edilecek gelirin 450 milyon dolarının aşağıda ayrıntıları verilen 3 farklı fon yoluyla ülkenin farklı bölgelerine ve yerel yönetimlere dağıtılarak gelir adaletinin sağlanması hedeflenmiştir:

Üretkenlik ve Kalkınma Fonu: Bölgesel yönetimlerin kalkınma, üretim, bilimsel araştırma amaçlı yatırımlarının finansmanına 225 milyon dolar ayrılacaktır.

Madencilik Bölgeleri Fonu: Tarapacá, Antofagasta, Atacama, Coquimbo, Valparaíso ve O’Higgins gibi madencilik faaliyetlerinin yoğun olduğu bölgelere ayrılacak 55 milyon dolar COCHILCO tarafından yapılacak raporlamalar eliyle kullandırılacaktır.

Bölgesel Özkaynaklara Destek Fonu: Ülkenin en az gelişmiş ve hassas bölgelerine ayrılacak 170 milyon dolar ile kendi gelirlerini yaratma kapasiteleri çok kısıtlı olan yerlere destek olunarak gelir adaleti sağlanacaktır.

[i] Ülkemizde “royalty” kavramına en yakın tanım 3213 sayılı Maden Kanununun Tanımlar başlıklı 3 üncü maddesinde yer verilen “devlet hakkı” tanımı olup “maden istihracı ile sağlanacak gelirden Devlet payına düşen ve ödeme yükümlülüğü ruhsat sahibine ait olan kısım” olarak ifade edilmiştir.