Almatı ve Issık Göl'ü birbirine bağlayacak olan yeni yol inşaatı projesi, iki ülkeyi birleştiren önemli bir ulaşım arteri olmayı vaat ediyor. Altyapı projesinin sadece Kazakistan'ın en büyük şehri ile Kırgızistan'ın en popüler tatil beldelerinden biri arasındaki seyahat süresini azaltmakla kalmayacağı, aynı zamanda ekonomik işbirliği için yeni fırsatlar da doğuracağı belirtiliyor.

Yerel kaynaklarda, projede her iki ülkenin de ne gibi faydalar elde edeceği, ücretin ne kadar olacağı ve projenin maliyetinin ne olacağı gibi hususlara ilişkin değerlendirmeler yer almaktadır:

Her şey nasıl başladı?

Böyle bir yol inşa etme fikri ilk olarak 2004 ve 2008 yılları arasında tartışıldı. Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD), o dönemde potansiyel yatırımcılar tarafından değerlendirilen üç potansiyel güzergah arasından otoyolun temel güzergahını seçmek için bir ön fizibilite çalışmasının hazırlanmasını 2008 yılında finanse etti. 2012 yılında Kırgızistan ve Kazakistan hükümetleri projenin ortaklaşa hazırlanmasına ilişkin bir memorandum imzaladı. 2017-2018 yıllarında her iki taraf da proje için Dünya Bankası ve Çin Kalkınma Bankası da dahil olmak üzere çeşitli finansman biçimlerini değerlendirdi. Daha sonra, 2018-2020 yıllarında Almatı'dan Issık Göl'e alternatif yol projesi, Kazakistan ve Kırgızistan arasındaki ulaşım bağlantısını geliştirmeyi amaçlayan Almatı-Bişkek Ekonomik Koridorunu geliştirmeye yönelik büyük ölçekli bir girişimin parçası olarak dahil edildi. 2021 yılında Asya Kalkınma Bankası (ADB), Almatı-Bişkek Ekonomik Koridoruna teknik yardımının bir parçası olarak, proje için teknik, finansal ve ekonomik fizibilite çalışmalarının hazırlanmasını finanse edeceğini açıkladı.

Yol hangi güzergahı izleyecek?

Proje, inşaat güzergahının üç çeşidini öngörüyordu: batı, doğu ve doğrudan.

Batı güzergahı -  Almatı'dan Kazak kasabası Uzynagash'a kadar uzanıyor, daha sonra yol Kırgızistan'a doğru ilerliyor ve Kemin'e gidiyor, oradan Cholpon-Ata'ya gitmek mümkün olacak. Yolun Novy Kastek Geçidi'nden geçmesi bekleniyor. Güzergahın uzunluğu 260 kilometre olacaktır.

Doğu güzergahı - Almatı'dan yol Turgen kasabasından, Asy platosundan, Shilik nehri vadisinden, Kungai Alatau'nun altındaki bir tünelden Baysar vadisine ve daha sonra Ananyevo üzerinden Cholpon-Ata'ya geçmektedir. Yolun uzunluğu 216 kilometredir.

Doğrudan güzergah - Almatı'dan Ozerny Geçidi üzerinden Chon-Kemin'e, ardından Kungei Alatau tünelinden Baktuu-Dolonota'ya ve daha sonra Cholpon-Ata'ya uzanması planlanmıştır. Yolun toplam uzunluğu 85 kilometredir.

Kırgızistan ve Kazakistan Ortak Çalışma Grubu, Almatı'dan Issık Göl'e alternatif yol için tercih edilen güzergah olarak batı inşaat projesini seçmiştir. Bu güzergah doğu veya direkt güzergahtan daha uzun olmakla birlikte daha ucuz olacak ve daha az yeni yol kesimi inşaatı gerektirecektir. 

Maliyeti ne kadar olacak?

Ön verilere göre, batı güzergahındaki inşaat projesinin yaklaşık tahmini maliyeti 140-150 milyon dolar olarak tahmin edilmektedir. Doğu güzergahının yaklaşık 467 milyon dolara, doğrudan güzergahın ise 586 milyon dolara mal olacağı belirtilmelidir. ADB'nin mali taramasına göre, inşaat projesinde özel bir şirketin yer alması planlanmaktadır. Projenin finansman yapısı, yüzde 20'sinin özel ortağın kendi fonlarından yatırılmasını öngörüyor. Kalan yüzde 80'lik kısım ise borçlanmayla karşılanacaktır.

Projenin faydaları nasıl paylaşılacak?

ADB'nin ekonomik etki analizine göre, Kazakistan projeden elde edilecek sosyal faydaların %62'sini alacak. Bunun nedeni, yolun inşası nedeniyle Kazakistan vatandaşlarının Issık Göl tatil bölgesine daha kolay erişebilecek olmalarıdır. Aynı zamanda, ekonomik faydalar söz konusu olduğunda, Kırgızistan daha fazla fayda sağlayacaktır. Ülke ekonomik faydaların %63'ünü alacak. Bunun nedeni, projenin bölgedeki ulaşım bağlantılarını ve ticaret akışını önemli ölçüde iyileştirecek ve Issık Göl'e turist erişimini artıracak olmasıdır. Bu da turizm gelirlerinin artmasına, ticaretin gelişmesine ve yeni ekonomik fırsatlara yol açacaktır. Bu nedenle proje maliyetlerinin şu şekilde paylaştırılması önerilmektedir: Kazakistan - %59,4 Kırgızistan - %40,6.

Yol ücretli mi olacak?

Proje imtiyazlı olacak, yani 88 kilometrelik yolun yönetimi 20 yıllığına özel bir ortağa devredilecek. Bu dönem için yol bakım maliyetinin 42,2 milyon $ olacağı tahmin edilmektedir. Aynı zamanda, şirketin yatırımını telafi etmesi gerektiğinden, Almatı-Çolpon-Ata yolu ücretli olacaktır. Ortağın ana gelirleri, araç başına yaklaşık 15 $ olduğu tahmin edilen geçiş ücretlerinden gelecektir. Aynı zamanda tarife, enflasyon dikkate alınarak bundan sonra her yıl %6 oranında arttırılacaktır.

Yolun parametreleri neler olacak?

Alternatif yol, Almatı ile Çolpon-Ata arasındaki mesafeyi 200 km kısaltacak ve seyahat süresinden 2,5 saatten fazla tasarruf sağlayacaktır. Yeni yolun toplam uzunluğu 88,4 km olacak, bunun 49 km'si yeni kesimlerden, 39,4 km'si ise mevcut yolların yeniden inşasından oluşacak. Projede Mayıs-Ekim ayları arasında mevsimsel çalışma öngörülüyor. Yeni yolun günde 2.000 ila 4.000 araç taşıması beklenmektedir. Yolda saatte 50 ila 100 km hızla araç kullanmak mümkün olacak. Aynı zamanda yol, 10 tona kadar olan araçların yüküne dayanabilecek.

Bu durum iki ülkenin ekonomilerini nasıl etkileyecek?

Almatı-Bişkek Ekonomik Koridoru 2020 analizine göre, proje her iki ülkenin ekonomileri üzerinde önemli bir etkiye sahip olacak. Başlıca ekonomik faydalar, Almatı ve Issık Göl bölgelerine artan turist akışının yanı sıra tarımsal ve diğer mallarda sınır ötesi ticaretin gelişmesiyle ilişkilendiriliyor. GSYİH büyümesinin yaklaşık %60'ı, artan turist akışının ve turizm altyapısına yapılan yatırımın doğrudan etkisiyle sağlanacak. Kalan %40'lık kısım ise bölgelerdeki mal ve hizmet pazarının genişlemesi gibi dolaylı ekonomik etkilerden kaynaklanacaktır. Buna ek olarak, proje her iki ülkede yeni iş imkanları doğuracaktır. Kırgızistan'da ek işlerin yaklaşık yarısı konaklama sektöründe olacakken, Kazakistan'da büyümenin %25 ila %33 arasında olması bekleniyor.

Almatı - Issık Göl alternatif yol projesi sınır ötesi bir proje olduğundan, taraflar projenin Kazakistan'ın yasal çerçevesinin gerekliliklerine uygun olarak hazırlanması ve uygulanması konusunda mutabık kalmışlardır. Bu karar, alternatif yolun %95'inden fazlasının Kazakistan topraklarında yer alması nedeniyle alınmıştır. Sonuç olarak, ön bilgilere göre bu yolun yaklaşık 2030 yılına kadar inşa edilmesi planlanmaktadır.

Kaynak: https://economist.kg/exclusive/2024/09/18/po-kakomu-marshrutu-proidiet-platnaia-dorogha-almaty-issyk-kul-i-skolko-sostavit-tarif-za-proiezd/