İkinci Ulusal Dönüşüm Stratejisi’nin (NST2) hükümet tarafından başlatılmasından bir yıl yedi ay sonra Başbakan, ekonomik büyüme, istihdam artışı, altyapı gelişimi ve sosyal refah gibi temel alanlarda kayda değer ilerlemeler sağlandığını belirtti.
NST1’in kazanımları üzerine inşa edilen beş yıllık strateji, sürdürülebilir ekonomik büyüme, refah ve tüm vatandaşlar için daha yüksek yaşam standartlarını hedefleyen uzun vadeli Vizyon 2050 yol haritası doğrultusunda Ruanda’nın dönüşüm sürecini hızlandırmayı amaçlıyor. Başbakan Justin Nsengiyumva, 5 Şubat Perşembe günü Kigali Kongre Merkezi’nde Cumhurbaşkanı Paul Kagame başkanlığında düzenlenen Ulusal Umushyikirano Konseyi toplantısında NST2’nin 2024/2025 mali yılında başlayan uygulama sürecine ilişkin ilerlemeleri sundu.
Nsengiyumva, yedi yıllık NST1’in devamı niteliğindeki NST2 kalkınma programının, kişi başına geliri 2024’teki 1.040 ABD dolarından 2029’a kadar 1.370 ABD dolarına yükseltmeyi hedeflediğini ifade etti. “Bir yılı aşkın süredir bu programın uygulanması için yoğun çaba sarf ediyoruz ve şu ana kadar kaydedilen ilerleme doğru yönde ilerlediğimize olan güvenimizi artırıyor,” dedi.
Güçlü ekonomik büyüme
Başbakana göre Ruanda ekonomisi güçlü bir dayanıklılık ve genişleme performansı sergiledi. Ekonomik büyüme 2023’te yüzde 8,2’den yüzde 8,9’a yükselerek öngörülen yüzde 8,3’lük hedefi aştı. Büyüme ivmesi 2025’te de devam etti; ekonomi yılın ilk üç çeyreğinde ortalama yüzde 8,7 oranında genişledi.
Sektörel performans dengeli katkılar gösterdi. Tarım sektörü 2024’teki yüzde 5’ten ortalama yüzde 7’ye yükseldi. Sanayi sektörü yüzde 10 büyürken, hizmetler sektörü ortalama yüzde 9 oranında genişledi.
Nsengiyumva, bu ilerlemeyi finansmana erişimin artmasına bağladı. Artan finansman olanakları işsizlik oranının 2024’teki yüzde 16,8’den 2025 sonu itibarıyla yüzde 11,7’ye düşmesine katkı sağladı. İşsizlik oranı, Covid-19 salgını sonrasında 2022’de yüzde 24,3 seviyesine kadar yükselmişti.
NST2, tarım dışı sektörlerde her yıl 250.000 yeni istihdam oluşturmayı hedefliyor. 2024 başından bu yana ülkede 800.000’den fazla yeni iş yaratıldı ve bunların yaklaşık yüzde 93’ü tarım dışı sektörlerde gerçekleşti.
Ticaret, yatırım ve tasarruflarda artış
Ruanda’nın ihracat performansı da önemli ölçüde iyileşti. İhracat gelirleri 2023/2024 mali yılında 3,5 milyar ABD dolarından 2024/2025 döneminde 5,7 milyar ABD dolarına yükselerek yüzde 62,8 artış gösterdi. Ülke, NST2 sonunda 7,3 milyar ABD doları ihracat hedefliyor.
Artan ihracatın dış ticaret açığını daraltarak ekonomik öz yeterliliği güçlendirdiği belirtildi. Aynı dönemde yurt içi vergi gelirleri 2,7 trilyon Ruanda Frangı’ndan 3,2 trilyon Ruanda Frangı’na çıktı.
Tasarruf oranı GSYH’nin yüzde 12’sinden yüzde 15,6’sına yükseldi. Uzun vadeli tasarruf programı EjoHeza kapsamında 2024/2025 döneminde 52,8 milyar Ruanda Frangı birikti. Yatırım girişleri ise 2,2 milyar ABD dolarından 2,7 milyar ABD dolarına çıktı; hükümet 2029’a kadar yıllık 4,6 milyar ABD doları yatırım hedefliyor.
Tarım ve sanayi üretiminde artış
Ekonominin belkemiği olmayı sürdüren tarım sektörü, gübre sübvansiyonlarının artırılması ve iklime dayanıklı tarım stratejileri sayesinde ilerleme kaydetti. Gübre kullanımı hektar başına yıllık 32 kilogramdan (2017) 72 kilograma yükseldi ve Sahra Altı Afrika ortalaması olan 25 kilogramın üzerine çıktı. 2029’a kadar hedef 94,6 kilogram/hektar seviyesine ulaşmak.
Ekilebilir alanların genişletilmesi, teraslama çalışmaları ve hayvancılık yatırımları da verimliliği artırdı. Süt üretimi 2017’de 700 milyon litreden 2025’te 1 milyar litrenin üzerine çıktı.
Hükümet, özellikle madencilik, tarımsal işleme ve inşaat alanlarında yerli üretimi ve katma değeri artırarak sanayi büyümesini destekliyor. 2024’te madencilik üretimi yüzde 12 büyüdü. Kigali ve diğer bölgelerdeki sanayi parkları yatırımları çekmeye ve istihdam yaratmaya devam ediyor.
Turizm ve altyapı genişlemesi
Turizm, 2024’te 647 milyon ABD doları gelir sağlayarak döviz kazançlarında önemli bir rol oynadı (önceki yıl: 620 milyon dolar). 2029 hedefi 1 milyar dolar. Yeni Kigali Uluslararası Havalimanı yatırımları ve Toplantı, Teşvik, Konferans ve Fuar (MICE) sektörünün büyümesi bu hedefi destekliyor. MICE sektörü 2024/2025 döneminde 108 milyon dolar gelir elde etti.
Altyapı alanında da önemli ilerlemeler kaydedildi. Elektriğe erişim hanelerin yüzde 82,9’una ulaştı. Temiz suya erişim tüm yerleşim birimlerinde yüzde 84’e yükseldi (2023/2024’te yüzde 80). Nyabarongo II Hidroelektrik Projesi, Kivu Gölü’nde metan gazı çıkarımı ve Gisagara turba santralinin genişletilmesi gibi projelerin elektrik üretimini daha da artırması bekleniyor.
Yol altyapısında 4.200 kilometreden fazla asfalt yol inşa edildi veya rehabilite edildi. Kamu ulaşımında ise devlet şirketi EcoFleet Solutions’ın kurulmasıyla yeni reformlar hayata geçirildi.
Çevre ve sosyal refah
NST2 kapsamında çevre koruma da öncelikli alanlardan biri. 2024/2025 döneminde hava kirliliği yüzde 28 azaltıldı. Ulusal ağaçlandırma çalışmaları kapsamında 72 milyon hedef doğrultusunda 26 milyondan fazla ağaç dikildi.
Sağlık alanında anne ölüm oranı yüz bin canlı doğumda 105’ten 97’ye düştü. Beş yaş altı çocuk ölüm oranı ise binde 45’ten binde 39,4’e gerileyerek yıllık hedefin üzerine çıkıldı. Sağlık altyapısı genişletiliyor ve yeni sağlık personeli yetiştiriliyor.
Eğitimde reformlar, eğitimin işgücü piyasası ihtiyaçlarıyla uyumunu güçlendirmeye odaklanıyor. Mesleki ve teknik eğitime kayıt oranının yüzde 38’den yüzde 60’a çıkarılması hedefleniyor. Tüm ilçelerde mesleki eğitim merkezleri kuruluyor ve Rwanda Polytechnic’te müfredat reformları uygulanıyor. Okul terk oranı yüzde 7,5’ten yüzde 5,2’ye düştü.
Yönetişim ve kamu hizmetleri
Yönetişim reformları da NST2’nin temel unsurlarından biri. Kamu hizmetlerinden memnuniyet oranı yüzde 71,7 seviyesinde; hedef yüzde 90. IremboGov gibi dijital hizmet platformları ve geliştirilmiş Tek Durak Hizmet Merkezleri (One-Stop Centre) verimlilik ve şeffaflığı artırmayı amaçlıyor.
Adalet sektöründe dava birikimini azaltmaya yönelik çalışmalar sonucunda 2024/2025 yargı yılında dosya sonuçlandırma oranı yüzde 53’e ulaştı. Bu oran NST2 hedefi olan yüzde 30’un üzerinde seyrediyor.
Ruanda, NST2 uygulamasında ilerlemeye devam ederken Başbakan Nsengiyumva, sürdürülebilir üretkenlik ve ortak çabanın önemine vurgu yaptı:
“Bazı alanlarda hedeflerimizi aştık. Bu da iş birliği ve yenilikçilikle Ruanda’nın hedeflediği dönüşümü gerçekleştireceğimize olan güvenimizi güçlendiriyor,” dedi.